• 365 TAO - meditations

    4 december 2017

    Learning is the fountain of youth.

    No matter how old you are,

    You mustn’t stop growing.

     

    Don’t think that creativity is only for artists, writers and musicians. Creativity is an essential element for everyone. Unlike the outer-directed creativity of making art, solving problems or writing, the creativity that everyone can engage in is learning.

    As we continue to learn, welcome new ideas and ways of doing things and continually expand our understanding of ourselves and the world around us then we are engaging in the ultimate creativity of the self.

    If one looks carefully at those seniors who are ongoing and vital participants in life, one will see that a common habit is continuous learning and interest. These seniors are not the same as they were in their youth. They have found new ways of learning and acting.

    As we enter each new phase in our lives, the parameters change. If we are sixty we cannot do the same activities that we did as teenagers. Therefore, we need to revamp ourselves according to our situation. That continuing act of creativity keeps us young.

    Lees meer >> | 0 Reacties | Reageer | 5 keer bekeken

  • Gedachten over de dood

    10 september 2017

    Gedachten over de dood.

    Tijdens de expositie ‘Eros & Thanatos’ geef ik mijn kijk op de dood in de vorm van objecten en textiele werken.

    Één werk is de wade waarin ik gehuld zal worden wanneer ik gestorven ben. Bij het maken van de wade heb ik gebruik gemaakt van natuurlijke materialen. Ongebleekte katoen, molton, gevilte schapenwol en afdrukken van herfstblad met bladeigen pigmenten. Het resultaat is een zacht omhulsel dat warm aanvoelt. Ik kies voor deze wade omdat ik wil sterven zoals ik geleefd heb: met liefde voor de natuur en zonder de beperking van een hokje.

    Een bezoeker vraagt of ik bang ben voor de dood. Ik antwoord ontkennend. Ik zie de dood eerder als een vriend die mijn leven lang met me meeloopt; op afstand zolang ik ‘m niet nodig heb en als mijn tijd gekomen is, reikt ‘ie mij de hand. De dood is een onvermijdelijk gegeven dus ik kan er maar beter mee ‘on speaking terms’ zijn.

    Daarmee ontken ik allerminst het verdriet dat je overmeestert wanneer een geliefde gestorven is. Een dergelijk groot gemis verdient het om gevoeld te worden en hoe dat is weet ik uit eigen ervaring. Ooit schreef ik

    Letters vormen woorden

    en zinnen scheppen orde

    een zee van ruimte openbaart zich

    totdat weer een golf van verdriet aan komt rollen

    ik wil verder; het verdriet voorbij zijn

    ver voorbij verdriet dat mij de weg verspert

    ik kan er niet omheen en willen houdt me tegen

    als tijd en tranen het doen slijten

    dan mag ik huilen, de tijd nemen, rouwen

    daarna krijg ik de kracht

    als van een groot rood vliegend paard

    dat me optilt en meeneemt - ver voorbij verdriet.

    Ik voel me dankbaar dat ik door beeldende expressie uiting kan geven aan wat van binnen leeft en als het aan mij ligt blijf ik dat doen totdat het tijd is voor mijn wade.


     

    Lees meer >> | 0 Reacties | Reageer | 42 keer bekeken

  • Suicide ligt gevoelig

    4 maart 2017

    ‘Suïcide ligt gevoelig’

    zegt ze, ‘en er rust nog steeds een taboe op…’

    Ze is bij me gekomen om vandaag – ongeveer een half jaar na zijn uitvaart – een herinneringsobject te maken. Wat het wordt en welke vormgeving het object krijgt is afhankelijk van de verhalen en herinneringen die ze wil delen. Haar gevoel staat centraal. Ik heb haar gevraagd enkele ‘memorabilia’ mee te brengen. Enerzijds wordt het praten hierdoor makkelijker en anderzijds kunnen de voorwerpen zelf eventueel in het object gebruikt worden.

    Ze toont me knoopjes van zijn overhemd, een foto van haar gezin en een kaart die hij haar ooit stuurde.

    Ik merk hoe ze zich steeds meer ontspant en uiteindelijk vertelt ze:

    ‘Weet je, mijn rouw is al lang geleden begonnen. Zijn depressies hebben een wig gedreven. Hij was al lang niet meer de man waar ik verliefd op geworden ben. Zijn ziekte was een belasting voor ons allemaal. Voor hemzelf, zeker… Maar ook voor ons, voor mij en voor onze kinderen. De opnames die elkaar opvolgden en nu.... Ik heb het eerder tegen niemand durven zeggen naar als ik heel eerlijk ben voelt het ook wel als een opluchting dat dit gebeurd is… Het klinkt misschien raar...

    Nu is het voorbij en tegelijk nog niet voorbij… Ik wou dat het voorbij was…‘

    Ze realiseert zich wat er was en wat er is.  Ze weet dat ze verder wil met haar leven, met haar kinderen en haar werk. Ze gunt zichzelf en haar gezin weer een leven met meer licht en luchtigheid; het is al zwaar genoeg om overal in je eentje voor te staan. Ze gunt haar kinderen de herinneringen aan hun vader. Alleen… die urn met zijn as neemt nu zo’n prominente plaats in. Hoe kan het anders?

    Het object wordt een schaal van keramiek. Om te komen tot enig resultaat is nog een heel proces. Na een pauze blijkt de wand van de schaal ingestort en eigenlijk wil ze er de brui aan geven. Ik vertel dat het om haar keuze gaat: stoppen en alles laten voor wat het is of… van de nood een deugd maken en redden wat er te redden valt. Ze kiest voor het laatste.

    Na twee keer bakken – ‘louteren’ kun je bijna zeggen – is daar het eindresultaat: een mooie schaal met een licht geruwde binnenkant en een glad geglazuurde buitenkant. In de schaal is plaats voor kleinoden, kostbare voorwerpen.  Voor ieder een zilveren doosje met een beetje as. Plek genoeg ook voor tastbare en hele persoonlijke herinneringen. Alles wat er in zit mag gezien worden en het open karakter van de schaal geeft lucht en maakt de weg vrij voor wat komen gaat.

    Ruimte voor nieuwe dingen.

     

     

    Lees meer >> | 0 Reacties | Reageer | 174 keer bekeken

  • De dood is mij lief

    1 februari 2017

    De dood is mij lief.

    Ik voel een lichte aarzeling om deze zin te uiten omdat het zo makkelijk verkeerd wordt begrepen. En toch doe ik het met volle overtuiging.

    De dood is voor mij het puurste van puur. Ze legt met ongenadige precisie bloot waar het over gaat… Soms is dat een grenzeloos houden van en tegelijk bestaan er ook situaties waar relaties in meer of mindere mate vertroebeld zijn. Ook dat maakt de dood – zonder reserve – zichtbaar en vooral voelbaar. Waar een dergelijke situatie aanwezig is wordt de pijn vaak des te schrijnender omdat verzoening door de dood onmogelijk is geworden.

    De dood relativeert. Wat zou je je druk maken over futiliteiten terwijl het in het leven juist over liefde gaat.

    De dood weigert te discrimineren.

    De dood wacht ons op als ons leven gedaan is. Ze is er domweg altijd…

    Voor mij betekent het het besef van eindigheid een rustgevende gedachte die me voluit laat leven. Want ja, daar houd ik enorm veel van.

    En dat we verdriet ervaren bij het verlies van degene die we moeten missen... Het zij zo. Liever nog die rauwe pijn dan nooit te hebben liefgehad…

    Natuurlijk, rouw kan het fundament onder je bestaan vandaan slaan en zich psychisch of fysiek kenbaar maken. Zo heb ik tijdens een periode van rouw letterlijk een 'gebroken hart' ervaren. Het leverde dit gedicht op:

    Het donkert in mij

    kleurt blauw

    bij het paarse af

    ik pas me aan en hul me

    in dezelfde kleuren

    ga op in dit palet

    de tijd heelt

    alle wonden en donker

    wordt weer licht…

    Ik heb me destijds werkelijk als één immens grote blauwe plek gevoeld. Een onderhuidse bloeduitstorting omdat het leven zelf er uit weggetrokken lijkt. Op zo’n moment maakt rouw zich van mij meester - en dat terwijl ik zelf zo graag de touwtjes in handen houd.

    Woede en verzet kloppen aan mijn deur en dringen ongevraagd binnen.

    Liefde en zachtheid schuiven voorzichtig aan.

    Humor en gratie doen een duit in het zakje.

    En dan, op enig moment, ontdek ik dat het goed is. Dat ik rijker en rijper ben geworden. Dat ik de herinneringen meeneem en de ervaringen deel in mijn werk. Dat ik geleerd heb om me over te geven aan het leven…

    En aan de dood…

     

     

     

     

    Lees meer >> | 0 Reacties | Reageer | 203 keer bekeken

  • Gemis

    12 januari 2017

    Daar gaan ze: Henk en Arie…

    Vrienden sinds hun jeugdjaren en nog steeds – met hun ruim tachtig jaren – trekken ze samen op.

    ‘Ach’, zegt Henk, ‘ik mis haar zo… het is nog maar zo kort geleden dat ze is overleden. Wees maar blij dat jij jouw Annie nog hebt…’

    Arie weet even niet wat te zeggen… Dan verzamelt hij moed en vertelt zijn vriend hoe het voor hem is.

    ‘Kijk…’ zegt Arie, ‘ mijn Annie is er natuurlijk nog wel maar eigenlijk ook weer niet… Weet je, Henk, met vergelijken schieten we niks op. Ieder voelt zijn eigen verdriet het beste. Maar wat je nu tegen me zegt – dat ik Annie nog heb – dat is toch anders dan je denkt. Laat ik je uit de droom helpen… Natuurlijk is het verschrikkelijk dat jouw Bep is overleden en ja, natuurlijk is je verdriet bijna ondraaglijk groot. En toch…, Bep en jij hebben tot het laatst toe met elkaar kunnen spreken. Jullie hebben goed afscheid kunnen nemen. Je hebt elkaar kunnen vertellen hoe jullie het met elkaar gehad hebben… En Annie…, tja…, ze is er natuurlijk nog wel maar tegelijk ook weer niet… Het is al lang geleden dat ze me is ontglipt… en steeds meer… Ja, ik ben er voor haar, maar weet je, ze kent me niet eens. Echt, Henk, ik kan je amper zeggen hoeveel pijn me dat doet… En nogmaals…, ik begrijp je verdriet, maar…, o…, wat zou ik nog graag een keer die blik van herkenning in Annie’s ogen zien! Ik ben haar kwijt, ook al zie ik haar elke dag. En ik heb werkelijk geen flauw idee hoe ik me straks – als ze er echt niet meer is – zal voelen… Begrijp je dat, Henk?’ Arie trekt een zakdoek uit z’n broekzak en snuit eens flink zijn neus…

    De mannen staan even stil… Henk kijkt zijn vriend aan en zegt: ‘ Sorry, Arie, ik heb me geen moment gerealiseerd dat jij je vrouw zelfs twee keer verliest… Kom op, man, we lopen even bij Café Carla naar binnen voor een lekkere bak koffie!’

    Als ik er langs kom zie ik ze zitten, deze twee oude mannen… Elk met hun eigen verdriet en hun eigen sores. En wat is het fijn dat ze met elkaar kunnen spreken over wat hun overkomen is.

    Verlies en rouw kent vele vormen. Ieder beleeft dat op z’n eigen manier en gaat er mee om zoals dat voor hem – of haar – passend is.

    Ieder mens is anders, ieder moment is anders en daarmee is elke situatie anders. Het enige dat telt is dat je gezien en erkend wordt in het verdriet dat jij doormaakt op het moment dat het zich voordoet. 

     

    Lees meer >> | 0 Reacties | Reageer | 216 keer bekeken

  • Fragile

    20 april 2016

    Fragile…

    Fragile van Sting is al jarenlang hèt nummer dat in aanmerking komt om gedraaid te worden tijdens de afscheidsceremonie bij mijn uitvaart. Qua muziek staan verder het ‘Ave Maria’ van Gounod door Inessa Galante en ‘Elke pelgrim keert weer huis toe’ van Amanda Strydom op het lijstje.

    Ik hou van zowel proza als poëzie. Degenen die mij na staan kunnen wat dat aangaat putten uit mijn verzameling verhalen en dan denk ik aan iets luchtigs van Toon Tellegen of Ted van Lieshout. Wat de gedichten aangaat zou ik een aangepaste versie van William Auden’s ‘Funeral Blues’ heel mooi vinden. Of toch misschien ‘Enige woorden over de ziel’ van Wislawa Szymborska…?

    Omdat de Dood zijn intrede altijd onverwachts doet vind ik het zinnig om me daarop voor te bereiden. Zo werk ik al geruime tijd aan mijn eigen lijkwade. Ik reproduceer datgene waar ik van hou op stof. De blad-eigen sappen van favoriete bloemen en bladeren kleuren de stof. De stof wordt geborduurd en er komt een zachte voering tegenaan. Ik stel me met gemak voor hoe fijn het is om me op die manier omhuld te weten.

    Aan een van mijn vrienden die ook kunstenaar is heb ik gevraagd of hij mijn baar wil maken. ‘Ik voel me vereerd en dat wil ik graag voor je doen’ zegt hij, ‘maar laten we er van uit gaan dat het nog heel lang duurt voor het zover is…’ Natuurlijk, dat doe ik zeker.

    Het voelt goed om mijn wensen kenbaar te maken. Bovendien, me bewust zijn van mijn eindigheid laat me ook bewuster leven. Alsof de waardering voor alles wat het leven biedt des te groter is. Genieten van kinderen en kleinkinderen, van de liefde die ik ontvang, van een schitterend ochtendgloren, van de wind in mijn haar of een te gekke theatervoorstelling. Ik geniet met volle teugen!

    Als dat gedaan is zou ik het vooral fijn vinden als – na een korte plechtigheid – vrienden en familie in mijn huis samenkomen voor een borrel en een bite om nog eens na te praten over die lange vrouw die soms zo bijdehand maar tegelijk zo breekbaar kon zijn.

    Lees meer >> | 0 Reacties | Reageer | 248 keer bekeken